Promoveren op je beroep: onderzoek naar de competente archivaris

Het onderzoek naar archivarissen komt voort uit een persoonlijke en een professionele interesse in mijn eigen beroep: archivaris. Ik ben dol op de verhalen over examens, de roddels of halve waarheden over archivarissen en de kleine geschiedenissen. Ik vraag me af hoe mijn vakgenoten hun vak uitoefenen en uitoefenden, wat hun visie op en aanpak van archivistische vraagstukken is, welke motivatie achter selectielijsten of inventarissen ligt, wat de onderlinge netwerken zijn, etc. Ik beschouw mijn vakgenoten als referentiekader. Zij zijn de context van mijn eigen beroep, waar ik om kan lachen, me aan kan spiegelen of me om kan verbazen.

Als docent is het mijn taak om diezelfde beroepsgroep te versterken met archivarissen. Archivarissen moeten professionals zijn, die zijn toegerust op hun taken in het werkveld. Dat maakt dat ik ook professioneel geïnteresseerd ben in dat beroep. Want: wat doet de beroepsbeoefenaar in het veld? Welke taken heeft hij? Wat heeft hij nodig om die taken uit te kunnen voeren? Wat onderscheidt een archivaris van andere professionals, zoals informatiemanagers of historici? Kortom, welke competenties moeten studenten ontwikkelen om aan die eisen te kunnen voldoen? En wat betekent dit voor het onderwijscurriculum?

In het onderzoek wil ik dan ook kijken naar de opvatting van archivarissen over de  competenties van archivarissen. Mijn onderzoeksvraag is:

Wat is, in de ogen van de eigen beroepsgroep, een competentie archivaris die toegerust is op zijn taak?
En in hoeverre is die opvatting contextgebonden?

Het onderzoek sluit aan bij mijn persoonlijke en professionele interesse. Ik denk echter dat de resultaten van dit onderzoek een breder belang kunnen hebben. De recente discussies over de beroepscompetenties van de ‘gemiddelde’ archivaris en over de gewenste opleiding van archivarissen tonen volgens mij aan dat de vraag “wat is een goede archivaris en hoe leid je die dan op?” vanuit twee verschillende opvattingen worden benaderd. Het is een botsing tussen het levensloop- en drie-fasenmodel enerzijds en het recordscontinuummodel anderzijds. De beide eerste modellen tonen een archiefveld dat bestaat uit verschillende beroepssegmenten. Beroepssegmenten ontstaan immers door specialisatie van taken. Deze modellen lijken dan ook vooral de verschillen tussen beroepssegmenten en daarmee ook verschillen in taken en competenties te benadrukken. Het recordscontinuummodel wijst op een visie waar bepaalde professionals, weliswaar in hele verschillende omgevingen, bezig zijn met het eenzelfde taak: waarborgen van toegankelijke archieven. Kijk je ‘continuumbreed’, dan zie je vooral overeenkomsten in taken en in competenties, iedere archivaris is immers met een zelfde doel bezig. In dit promotieonderzoek kijk ik vooral naar de contextgebondenheid van competenties (en het denken over die competenties) van de archivaris. Een hypothese die ik in dit onderzoek wil toetsen is dat veranderende / verschillende visies op archief en archivering leiden tot een andere of verschillende beroepsbeelden en daarmee tot verschillende visies op competenties.

Naast deze, meer toegepaste, relevantie van het onderzoek, denk ik dat er ook een archiefwetenschappelijke legitimering van de onderzoeksvraag is. Twee centrale begrippen binnen de archiefwetenschap zijn archiveringssysteem en context. In de definitie van het archiveringssysteem hebben archivarissen een plaats, zij behoren tot de ‘componenten’ die de archiveringsfuncties vorm geven. Mijns inziens krijgt deze ‘component’ binnen de genoemde definitie een marginale rol toebedeeld. Hoewel in de definitie niet verder toegelicht, wordt ‘vorm geven van de archiveringsfunctie’ vaak uitgelegd als ‘uitvoering van een bepaald archiveringsproces’. Dat doet archivarissen te kort. Archivarissen zijn niet alleen specialist in het uitvoeren van één of meerdere archiveringsprocessen, zij ontwerpen, besturen en toetsen archiveringssystemen. Daarbij komt nog dat archivarissen ook hun eigen context hebben. Een uitspraak van Peter Horsman is “Hou er rekening mee dat Muller een jurist is. En de zoon is van Frederik Muller”. Is deze juridische en bibliothecaire context van één van de auteurs van De Handleiding dan relevant voor de beschrijvingsactiviteiten van (hedendaagse) archivarissen? Breid je daarmee het begrip context in de zin van ‘context van archief en archivering’ uit met ‘archivarissen maken deel uit van deze context en zij hebben hun eigen context, die ook weer van invloed is op archief en archivering’ en ‘archivistische concepten zijn onderdeel van de context van archief en archivering’?

Het begrip context en vooral de reikwijdte daarvan zijn niet het onderwerp van de  promotie. Ook de paradigmatische veranderingen zijn niet het onderwerp van onderzoek. Ik denk wel dat theoretische concepten en paradigmatische veranderingen tot het complex van factoren horen die bepalen wat een beroep is en hoe een beroepsbeoefenaar zijn taken uitoefent.
Ik richt me in mijn onderzoek op die beroepsbeoefenaars, archivarissen. Hun invloed op het archief is groot, alleen al daarom verdienen zij het om onderwerp van onderzoek te zijn. Om goede archivarissen op te kunnen leiden, is onderzoek naar taken en gewenste competenties nodig.

Want, wanneer is een archivaris een competente archivaris?

© Erika Hokke, 2006

 

 

Leestips

jan 10, 2014
Heel af en toe schrijf ik een korte blog over mijn promotieonderzoek. Lees hier mijn blog.
nov 13, 2013

...en loop er omheen!

Als 'niet meer beginnende' zzp-er  herken ik de 7 valkuilen wel waar zzp-ers volgens B2Bcontact in kunnen vallen. Lees ze hier zodat ook jij met een grote boog om die valkuilen heen kunt lopen. 

sep 24, 2012
tips over onderhandelen, aan de hand van een casus uit de geschiedenis van het nederlands archiefwezen. Lees meer via "een sterk staaltje onderhandelen"
aug 16, 2012
1919, dat was een jaar met een hete zomer! Tenminste voor archivarissen. Meer weten? Je kunt wachten op mijn proefschrift. Of nu alvast lezen over deze hete zomer in mijn blog
mrt 8, 2012
Nieuwe blog: "Algemeen ontwikkelde vrouwen ..." over de eerste vrouw werkzaam in een archief, 1896-1898.
mrt 2, 2012
Hoe doen ze dat? Het aanleggen van een wintervoorraad? Lees mijn blog
feb 22, 2012
Een 'klantonvriendelijk' examen, kan dat? Lees mijn blog
nov 29, 2011

Lees mijn blog over The Paperwork Explosion, een film uit 1967 van Jim Henson over de IBM MT/ST.